Bóle głowy a osteopatia – systematyczny przegląd aktualnego stanu badań

PL_Kopfschmerzen und Osteopathie

Artykuły naukowe najczęściej prezentują wyniki badań klinicznych (np. randomizowanych z próbą kontrolną) mających na celu sprawdzenie skuteczności określonej możliwości leczenia lub prowadzenia terapii. Istnieją jednakże inne typy publikacji, które zajmują się analizą dostępnej już literatury badawczej. Przegląd systematyczny stanowi metodę podsumowania i oceny posiadanej wiedzy w odniesieniu do specyficznego pytania badawczego. Międzynarodowy zespół Cochrane Collaboration postawił sobie za cel udostępnianie aktualnych dowodów naukowych w odniesieniu do skuteczności konkretnych interwencji mających służyć prewencji, terapii, leczeniu i rehabilitacji. Wypracowane przez Cochrane analizy uznawane są za standard jakości w tak zwanej medycynie opartej na dowodach naukowych. „Naukowcy przeprowadzający przeglądy systematyczne wykorzystują przejrzyste metody minimalizujące błędy, aby uzyskać w ten sposób rzetelne wyniki, które mogą stanowić przyczynek do podejmowania decyzji medycznych“ (Cochrane Library, 2017).

W niniejszym artykule chcemy zaprezentować niedawno opublikowany przegląd systematyczny podsumowujący stan badań na temat terapii osteopatycznej pierwotnych bólów głowy. Międzynarodowa grupa badawcza skupiona wokół Francesco Cerritelli zidentyfikowała w tym celu pięć badań, które uwzględnione zostały w omawianej analizie systematycznej.

_

Odnalezienie odpowiednich badań 

W przeglądzie uwzględniono badania randomizowane i quasi randomizowane z grupą kontrolną poświęcone terapii osteopatycznej pierwotnych bólów głowy. Prowadzone leczenie porównywane było albo z terapią pozorowaną, albo z terapią standardową. Autorzy nie ograniczyli swoich poszukiwań do specyficznej grupy pacjentów lub konkretnego podejścia osteopatycznego. Tym niemniej terapia musiała odbywać się przez minimum 4 tygodnie, a głównym parametrem ujętym w wynikach były dni z bólami głowy w ciągu miesiąca.

W bazach naukowych (na przykład: PubMed, Embase, ScienceDirect, Scopus) wyszukiwano następujących haseł: osteopath*, manipulate*, treatment lub therapy, headache, migraine (* jako substytut dowolnej końcówki/Wildcard). Dokładna kombinacja wyszukiwanych terminów została wykazana w załączniku do omawianej publikacji (Cerritelli et al., 2017).

W celu włączenia wszystkich publikacji odnośnie omawianej tematyki, autorzy zdecydowali się na niewiele kryteriów wyłączających w odniesieniu do protokołu badawczego oraz grupy docelowej. Z tego względu wyniki przeglądu baz danych po wprowadzeniu wyszukiwanych terminów odbiegały od siebie pod względem częstotliwości i długości poszczególnych terapii. Różniły się one między sobą od jednej terapii i bezpośredniego pomiaru efektu po jej zakończeniu, przez takie, które obejmowały cztery terapie w tygodniu, aż do ośmiu terapii w ciągu sześciu miesięcy. W przeglądzie zdecydowano się na uwzględnienie różnych grup kontrolnych: terapii pozorowanej, progresywnej relaksacji mięśniowej, odpoczynku lub kwestionariusza.

_

Wyniki pozostają niejasne 

Ogółem analizie poddano dane pochodzące od n=265 dorosłych uczestników badań. Cztery z przytaczanych badań donosiły (n=213) o uzyskaniu wyniku zgodnego z założonymi kryteriami. Streszczenie wyników badań w oparciu o opis zamieszczony w przeglądzie znajduje się poniżej:

W jednym z badań zaobserwowano istotną redukcję częstotliwości migren po 6 miesiącach w porównaniu z grupą kontrolną. W innym badaniu nie osiągnięto istotnej redukcji liczby dni z migreną w grupie poddanej interwencji i nie przeprowadzono badań porównujących grupy.  Częstotliwość bólów głowy badana była na krótkiej przestrzeni czasu. Po czterotygodniowej terapii dostosowanej do stanu pacjenta częstotliwość bólu głowy zmniejszyła się o 33% w porównaniu do grupy kontrolnej. W badaniu opisującym sześciotygodniową interwencję za pomocą OMT stwierdzono istotną różnicę pomiędzy grupą badawczą a kontrolną. W obydwu przytoczonych powyżej badaniach poświęconych bólom głowy wyniki osiągnęły wysoką istotność statystyczną, tym niemniej w przeglądzie nie podano absolutnej wartości redukcji dolegliwości, w związku z czym znaczenie kliniczne nie może zostać poddane ocenie.

Przegląd systematyczny przeprowadzony przez Cerritelli i współpracowników poświęcony został terapii osteopatycznej w leczeniu bólu głowy, w tym migreny, w odniesieniu do zmniejszenia częstotliwości epizodów oraz ograniczenia konieczności stosowania leków (wynik drugorzędny, nieopisany tutaj). Przyjęte kryteria zdają się być rozsądne.

_

Czy można zaufać opisanym wynikom? 

Na tak postawione pytanie zazwyczaj trudno jest udzielić jednoznacznej odpowiedzi. Trzeba wziąć bowiem pod uwagę różne czynniki dotyczące planu badawczego, aby być w stanie ocenić trafność badań. Zespół Cochrane Collaboration stworzył narzędzie mające na celu oszacowanie ryzyka błędu (risk of bias, RoB) badań z próbą kontrolną (Higgins et al. 2011). Ważnymi aspektami branymi w tym przypadku pod uwagę są: a) randomizacja, b) zaślepiony przydział do grup, c) podwójne zaślepienie, d) kompletność danych (wyników), e) selektywność i inne formy prawdopodobnych błędów (zniekształceń). Narzędzie „RoB-Tool” zostało zastosowane także i w tym przypadku. Wszystkie uwzględnione w przeglądzie badania wykazywały średni lub wysoki potencjał błędów (zniekształceń). Autorzy ocenili jakość metodologiczną jako niską ze względu na ograniczenia związane z randomizacją i niekompletne przedstawienie danych końcowych (outcome). Co więcej, siła efektu terapii nie może zostać oszacowana na podstawie przedłożonego materiału.

 

Zródło: 

Cerritell F, Lacorte E, Ruffini N, Vanacore N: Osteopathy for primary headache patients: a systematic review. J Pain Res. 2017; 10: 601–611

 

Pozostałe piśmiennictwo: 

Cochrane Library (2017): Website of the Cochrane Library – About Cochrane Reviews. http://www.cochranelibrary.com/about/about-cochrane-systematic-reviews.html (last assessed on 07.07.2017)

Higgins JP, Altman DG, Gøtzsche PC, Jüni P, Moher D, Oxman AD, Savovic J, Schulz KF, Weeks L, Sterne JA; Cochrane Bias Methods Group; Cochrane Statistical Methods Group. The Cochrane Collaboration’s tool for assessing risk of bias in randomised trials. BMJ 2011;343d5928

No Comments

Leave a Comment