Choroba Parkinsona: efekt placebo może zmniejszyć drżenie mięśniowe

PL - Parkinson

W dniu 11.04.2017 obchodzony jest Światowy Dzień Choroby Parkinsona. Różne organizacje dążą do szerzenia świadomości na temat tej choroby i starają się pozyskiwać fundusze na projekty badawcze. Znaną osobą, u której w młodym wieku, 30 lat, zdiagnozowano chorobę Parkinsona jest Michael J. Fox.

My także chcemy podzielić się wiedzą z zakresu kilku nowych osiągnięć neurologicznych w odniesieniu do choroby Parkinsona. Pacjentom cierpiącym na to schorzenie często wszczepia się stymulator mózgu (DBS, ang. deep brain stimulation), który poprzez oddziaływanie na jądra podwzgórzowe ma za zadanie redukować objawy ruchowe, takie jak na przykład sztywność mięśniową.

_

Spojrzenie na efekt placebo

Około roku temu estońscy naukowcy Rätsep i Asher (2016) opublikowali artykuł, w którym przedstawili zagadnienie efektu placebo i możliwości jego wykorzystania do zmniejszenia objawów u pacjentów z chorobą Parkinsona. Autorzy cytują w artykule dalsze badania, które wykazały, że efekt placebo może prowadzić do uwalniania dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona i może powodować zmniejszenie wyładowań w obszarze neuronów jąder podwzgórzowych. Celem naukowców było zbadanie mechanizmów leżących u podstaw efektu placebo (zjawiska uczenia się skojarzeniowego) oraz poznanie czynników pośredniczących w tym procesie (oczekiwanie pacjenta na efekt leczenia).

_

Metodologia: dzwonek Pawłowa?

W warunkowaniu klasycznym wykorzystuje się bodźce pochodzące z otoczenia, np. akustyczne lub wizualne. Rätsep i Asher przeprowadzili badanie z udziałem 10 pacjentów, stosując u nich zasady warunkowania. Osoby zakwalifikowane do eksperymentu były leczone od co najmniej jednego roku za pomocą stymulatora mózgu, a na okres badania przerywały przyjmowanie swojej standardowej farmakoterapii. Za zmienną eksperymentalną służącą do pomiaru efektu wybrano sztywność woskowatą (wiskoelastyczną) mięśnia prostownika palców, która określana była za pomocą miotonometrii, uznanej za trafny i rzetelny wskaźnik sztywności mięśniowej występującej w przebiegu parkinsonizmu.

Badanie pacjentów obejmowało kilka faz:

Faza przed warunkowaniem

  • Pomiar za pomocą miotonometrii przy wyłączonym symulatorze mózgu.

Faza warunkowania

  • Okresowe włączanie głębokiej stymulacji mózgu (10 razy na minutę) wraz z sygnałem akustycznym podawanym przez słuchawki.
  • 10 pomiarów za pomocą miotonometrii w celu określenia reakcji bezwarunkowej.

Faza testowania efektu Placebo

  • Okresowe sygnały akustyczne (5 razy na minutę) bez jednoczesnej stymulacji mózgu.
  • 5 pomiarów za pomocą miotonometrii określających stopień uwarunkowania reakcji.

_

Wyniki badań

Stwierdzono występowanie znaczącej poprawy u wszystkich 10 uczestników eksperymentu, u których zastosowano głęboką stymulację mózgu, która polegała na ograniczeniu symptomów ruchowych w odpowiedzi na działanie stymulatora w porównaniu z wyłączonym aparatem.

Sztywność wiskoelastyczna mięśni w grupie badanej była znacząco mniejsza w fazie warunkowania oraz w fazie placebo w porównaniu z fazą przed warunkowaniem (p <0,01 i p <0,05). Nie było istotnych statystycznie różnic pomiędzy fazą placebo i fazą warunkowania (Q = 65, p> 0,05). Autorzy wysnuli wnioski, że warunkowanie na bodźce otoczenia (w tym przypadku na bodźce akustyczne) może wywołać efekt placebo w przypadku sztywności mięśni występującej w przebiegu choroby Parkinsona. Sam bodziec akustyczny był w stanie w istotnym statystycznie stopniu obniżyć sztywność wiskoelastyczną mięśni, po tym jak został on skojarzony z efektywną stymulacją mózgu.

Autorzy doszukują się czynników pośredniczących występowania tego efektu w nieświadomych funkcjach związanych z wyrzutem hormonów, co miałoby być odpowiedzią na świadome reakcje ciała. Co więcej warunkowanie można by rozpatrywać jako metodę uczenia mózgu oczekiwania na wystąpienie określonego bodźca, jak w tym przypadku oczekiwania na stymulację po usłyszeniu sygnału akustycznego. W przeprowadzonym eksperymencie nie można było jasno odgraniczyć efektu oczekiwania sygnału akustycznego od oczekiwania związanego z bodźcem optycznym, którym było pozorowane włączanie stymulatora.

Mercado i in. (2006) wykazali, że samo antycypowanie efektu terapeutycznego może mieć wpływ na stopień poprawy w odpowiedzi na zastosowanie głębokiej stymulacji mózgu. Takie oczekiwania, a co za tym idzie, także i efekt kliniczny, mógłby być świadomie i celowo korzystnie modulowany poprzez dostarczenie pacjentom właściwych informacji i sugestii. Mechanizmy neurobiologiczne, takie jak indywidualny osobniczo wyrzut dopaminy, mogą także odgrywać rolę czynnika pośredniczącego, pomagającego zrozumieć występowanie efektu placebo.

_

Zastosowanie placebo w randomizowanych badaniach z grupą kontrolną

W prowadzeniu badań z randomizacją (RCT) istnieje kilka możliwości doboru odpowiednich grup kontrolnych. Często efekt nowej interwencji porównuje się z tak zwaną grupą zerowego oddziaływania. W tego rodzaju grupie kontrolnej, pacjenci są informowani, że nie otrzymują żadnej interwencji. W innych planach eksperymentalnych pacjenci poddawani są „innemu rodzajowi leczenia”, co samo w sobie może stanowić zmienną zakłócającą (np. zwiększony kontakt z lekarzem lub personelem medycznym może wpłynąć na badany efekt, np. na ocenianą jakość życia). Innymi możliwościami tworzenia grup porównawczych jest zastosowanie standardowego leczenia, gdy niepodjęcie się leczenia pacjentów, zastosowanie placebo lub terapii pozorowanej jest niedopuszczalne ze względów etycznych. Ostatnią możliwość stanowi zaślepienie grup, co oznacza, że pacjenci nie wiedzą, czy są leczeni. Określenie różnicy efektu pomiędzy grupą badaną a grupą placebo może służyć realistycznej ocenie „rzeczywistego” efektu interwencji, gdy zadba się o identyczność wszystkich czynników występujących w grupie placebo (czyli gdy wyeliminuje się zmienne zakłócające).

 

Piśmiennictwo:

Rätsep T, Asser T: Placebo effects induced by auditory cues decrease parkinsonian rigidity in patients with subthalamic stimulation. Behav Brain Res. 2016 Mar 15;301:27-32

Mercado R, Constantoyannis C, Mandat T, Kumar A, Schulzer M, Stoessl AJ, Honey CR: Expectation and the placebo effect in Parkinson’s disease patients with subthalamic nucleus deep brain stimulation. Mov Disord. 2006 Sep;21(9):1457-61.

No Comments

Leave a Comment